Wanneer begint Ramadan? Maanbezichtiging of berekening?

﷽

Wanneer begint Ramadan? Maanbezichtiging of berekening?

Het begin van Ramadan wordt niet vooraf op de kalender vastgelegd, maar bepaald op de 29ste van de voorgaande maand Sha’ban. Ons advies is dat je een moskee of geleerde volgt die jij vertrouwt. Volg liever niet Saoedi-Arabië in de resultaten van de bezichtiging; als je een land volgt, volg dan Marokko, omdat zij de Soennah van maansbezichtiging beter verrichten — zoals in dit artikel wordt uitgelegd.

Twee methodes om het begin van Ramadan te bepalen

1. Maansbezichtiging met het blote oog

Als op de avond van de 29ste van Sha’ban de nieuwe maansikkel gezien wordt, begint Ramadan de volgende dag. Wordt de maansikkel niet gezien, dan wordt de maand Sha’ban gecompleteerd tot 30 dagen en begint Ramadan een dag later.

2. Berekening van de zichtbaarheid

Bij deze methode wordt wetenschappelijk berekend wanneer de nieuwe maansikkel astronomisch zichtbaar zou moeten zijn, zonder dat er daadwerkelijk naar buiten wordt gegaan om te kijken.

Wie volgt welke methode?

• Maansbezichtiging: gevolgd door onder andere Marokkaanse, Hindostaanse en Pakistaanse moslims.
• Berekening van zichtbaarheid: gevolgd door onder andere Turkse moslims.
• Maansbezichtiging uitsluitend in Saoedi-Arabië: hier is geen bewijs voor om specifiek dit ene land te volgen in de bezichtiging.

De Qoran, de Soennah en het begin van Ramadan

Het is belangrijk om te weten hoe maansbezichtiging werkt, zodat je op de juiste dag met vasten begint. Allah zegt in de Qoran over de maand Ramadan:

فمن شهد منكم الشهر فليصمه
Dus wie van jullie deze maand ziet (shahieda),
laat hem daarin vasten. – Qoran, Soerat al-Baqarah, 185.

Er zijn verschillende Ahadith waarin de Profeet ﷺ de Oemmah opdraagt om de maan te bezichtigen, om zo het begin van een nieuwe Islamitische maand vast te stellen — in dit geval Ramadan. De Profeet ﷺ zegt in een betrouwbare Hadith, overgeleverd door Imam al-Bukhari (en in een iets andere bewoording door Imam Muslim):

صوموا لرؤيته ، وأفطروا لرؤيته فإن غم عليكم فأكملوا عدة شعبان ثلاثين يوماً‬
“Vast na het zicht ervan en verbreek het vasten na het zicht (roe’yah) ervan.
Mocht het obscuur zijn, completeer dan de 30 dagen van Sha’ban.”

Er zijn hoofdzakelijk twee manieren om dit gebod van Allah en Zijn Profeet ﷺ op te volgen:

1. Maansbezichtiging met het blote oog.
2. Berekenen wanneer de nieuwe maan geboren wordt — dit is nog steeds een onderwerp van discussie onder de geleerden, maar wel een geldige opinie onder Shafi’i-geleerden.

De eerste manier: maansbezichtiging met het blote oog

Deze methode is gebaseerd op het gebruik van de Profeet ﷺ zelf, en daarom door alle geleerden in alle tijden geaccepteerd als dé manier om het begin van iedere Islamitische maand vast te stellen.

Hoe werkt het? Op de 29ste dag van Sha’ban gaan moslims over de hele wereld, volgens het gebruik van de Profeet ﷺ, vlak voor het avondgebed (maghrib) naar de maan kijken.

Maar waar kijken we naar? Elke dag van de maand is de maan voor ons iets meer of minder zichtbaar, door de stand van de maan ten opzichte van de zon. De nieuwe maan is het moment waarop de maan niet zichtbaar is. Na 17 tot 23 uur is de nieuwe maan zichtbaar in de vorm van een maansikkel — dát is waar naar wordt gekeken.

Als de maansikkel gezien wordt, mag de maand Sha’ban slechts 29 dagen hebben. Wordt de maan op dat moment niet gezien, dan moet de maand Sha’ban 30 dagen tellen, want de Profeet ﷺ gaf het bevel: “completeer dan de 30 dagen van Sha’ban“.

Is het astronomisch relevant?

Aangezien moslims naar buiten gaan om met het blote oog naar de maan te kijken, is het relevant om te weten of het wetenschappelijk gezien wel mogelijk is om de maan te kunnen zien. Dat heeft te maken met het feit dat de maan gemiddeld 29 dagen nodig heeft om een volledige cirkel om de aarde te maken, verdeeld in vier standen: volle maan, laatste kwartier, nieuwe maan en eerste kwartier.

De maan verdwijnt op een gegeven moment voor ons oog — omdat er dan geen weerkaatsing van de zon voor ons zichtbaar is — en verschijnt later weer. Bij het opnieuw verschijnen is een maansikkel (hilal) zichtbaar, en dát is exact wat er wordt gezocht. Dat duidt de nieuwe islamitische maand aan.

De methode van calculatie

Deze methode houdt in dat wetenschappelijk wordt berekend wanneer de nieuwe maansikkel zichtbaar zou moeten zijn, zonder dat er daadwerkelijk naar buiten wordt gegaan om te bezichtigen.

Hoe Marokko te werk gaat

De ideale combinatie is dat er met het blote oog gekeken wordt, met inachtneming van de astronomische zichtbaarheid — want iemand kan denken de maansikkel te zien, terwijl het in werkelijkheid een ster of iets anders is. Dit is hoe Marokko te werk gaat: bezichtiging met het blote oog, met inachtneming van de astronomische mogelijkheid.

Kritiek op het uitsluitend volgen van Saoedi-Arabië

De kritiek op het uitsluitend volgen van Saoedi-Arabië in de maansbezichtiging is ten eerste dat geen enkele wetschool opdraagt om specifiek Saoedi-Arabië hierin te volgen.

Het tweede punt van kritiek is dat er in Saoedi-Arabië wel met het oog bezichtigd wordt, maar niet gekeken wordt of de maan wetenschappelijk gezien überhaupt zichtbaar kán zijn. Als gevolg daarvan komen er soms getuigenissen binnen van mensen die de maan gezien zouden hebben, terwijl dat niet mogelijk was — zij zagen mogelijk een ster of iets anders en dachten dat het de maan was.

De Profeet ﷺ en de metgezellen hadden getrainde ogen als het ging om hemellichamen zoals sterren en planeten; in deze tijd hebben mensen dat veel minder. Daarom worden er in de praktijk soms fouten gemaakt in bezichtigingen.

In welk land wordt bezichtigd?

De geleerden hebben hier verschillende opinies over, binnen de vier wetscholen:

1. Sommige wetscholen pleiten voor lokale bezichtiging, waarbij alleen rekening wordt gehouden met of de maan in de eigen regio gezien wordt.
2. Andere wetscholen gaan uit van internationale bezichtiging: als de maan ergens ter wereld gezien wordt, is het voor iedereen verplicht om Ramadan te beginnen. De vraag die daaruit voortvloeit is hoe iemand die de maan heeft gezien — bijvoorbeeld in Senegal — dat moet melden aan moslims elders, bijvoorbeeld in Marokko: via een officiële getuigenis, of is de verklaring van dat land voldoende?
3. Sommigen houden vol dat alleen naar Saoedi-Arabië gekeken mag worden. Waarop dit standpunt precies gebaseerd is, is ons niet bekend.

De tweede manier: berekenen wanneer de nieuwe maan zichtbaar is

Hoe werkt het? Het begin van een Islamitische maand komt overeen met het moment waarop de nieuwe maan zichtbaar wordt. Dat moment kan astronomisch berekend worden op basis van de verschillende maanstanden — met bijvoorbeeld een online maanstanden-kalender. Zodra de nieuwe maan astronomisch “geboren” is, duurt het doorgaans nog 17 tot 23 uur voordat deze volgens calculatie ook daadwerkelijk zichtbaar is.

Team Sahih.nl